Thor 90 jaar – een kleine geschiedenis deel 3

Thor 90 jaar – een kleine geschiedenis – deel 3
Door: Folkert van Westervelt Sandberg – Met dank aan Theo Bollerman, de website van de KNLTB
en de Haagsche Beeldbank

Lees hier:
een kleine geschiedenis deel 1
een kleine geschiedenis deel 2

Op de inloopavond  van dinsdag 20 februari jl. presenteert het bestuur samen met de SOG een toekomstvisie op het park. Daarbij wordt ruimte gereserveerd voor nieuwe racketsporten, waaronder Padel. Deze nieuwe sport ontstaat in 1969 in de Mexicaanse badplaats Acapulco. De bedenker: een rijke zakenman, Enrique Corcuera. Rijk, maar niet zo rijk dat hij plek heeft voor een tennisbaan en dus bedenkt hij een soortgelijke sport, waarbij hij een terrein afbakent met 3 tot 4 meter hoge muren.
Iets dat sterk doet denken aan de voorloper van tennis: Caetsen.

Lees hier verder. 

Wie de bal Caetst……
De eerste Caetsbaan van Nederland ligt in Den Haag. Een herdenkingsteken ligt nog altijd achter de Ridderzaal. Van 1500 tot 1650 spelen hier mannen met aanzien – gekleed in een hippe sportieve kuitbroek – op de Caetsbaan van de Prinsen van Oranje; Ja, ook dit keer dus rijke heren.

Schermafbeelding 2018-02-28 om 17.40.15  Schermafbeelding 2018-02-28 om 17.48.10 Schermafbeelding 2018-02-28 om 17.43.44

Opdrachtgever voor deze Caetsbaan is Filips de Schone. Hij is op dat moment heerser over de landen die tezamen de Habsburgse Nederlanden en de kroon van Castilie worden genoemd. In die tijd speelt men een soort tennis met de hand; Jeu de Paume. Dit kaatsspel, waarbij een met haar gevulde bal met de palm van de hand geslagen wordt, is aanvankelijk bij de geestelijkheid zeer geliefd, maar wordt al spoedig het favoriete spel in adellijke kringen. Van Lodewijk X is bekend dat hij sterft aan een kou, opgelopen tijdens een partijtje Jeu de Paume in het Bois de Vincennes.
Aanvankelijk wordt het Jeu de Paume met de blote hand gespeeld, maar in de loop van de tijd wordt van diverse soorten hulpmiddelen gebruik gemaakt. Eerst een handschoen, en later een soort slaghout. Filips de Schone beschikt als een van de eerste in die tijd over een aantal rackets. Lang kan hij de baan op het Binnenhof echter niet gebruiken; een erfenis in 1506 zorgt ervoor dat hij zich tot Koning van Spanje mag kronen. Hij reist dan ook af; om al daar onder mysterieuze omstandigheden om het leven te komen.

Schermafbeelding 2018-02-28 om 17.56.17  Schermafbeelding 2018-02-28 om 17.59.45

Padel: Van Mexico via Spanje naar Argentinië
In datzelfde Spanje, een paar eeuwen later, wordt door Alfonso de Hohenlohe padel geintroduceerd. In Marbella wordt in 1974 de eerste Europese padelclub opgericht, De eerste spelers zijn rijke vrienden van de Hohenlohe. (dat begint een thema te worden). En een van die vrienden brengt padel van Spanje terug naar zuidelijk Amerika, nu Argentinie. Daar wordt het een nationale sport met meer dan 10.000 terreinen en 2 miljoen beoefenaard. In Spanje groeit padel uit tot 2e ppopulairste sport na voetbal – en passeert daarmee dus tennis.

Hoe snel het met padel gaat, zo snel gaat de ontwikkeling van tennis nog niet in het begin. In de 16e eeuw is het gewone volk dan ook aangewezen op  straten en pleinen. Alleen de adel en elite in heel Europa hebben toegang tot de caetsbanen. Ook De Vader des vaderlands, Willem van Oranje, is gecharmeerd van het spel en laat in 1561 de Caetsbaan vernieuwen. Dat is nog een heel karwei door onder meer de muren rondom de baan, die minstens 5 meter hoog zijn. Rond 1600 is het kaatsen, in Engeland tennis geheten, in Frankrijk jeu de paume, en in Italie giocco della racquetta de populairste sport van Europa. In de Republiek der Verenigde Nederlanden zijn er alleen al 110 kaatsbanen, waaronder een vijftal rondom het Binnenhof.
In 1620 is er in Den Haag door de grote populariteit van het tennis zelfs sprake van een concurrentiebeding over de bouw van nieuwe tennisbanen, waarbij de eigenaren notarieel laten vastleggen elkaar niet meer te beconcurreren en geen nieuwe banen meer aan te leggen. Krap een eeuw later, aan het einde van de 17e eeuw, verdwijnt tennis rigoureus uit beeld. De gegoede vaders vinden een tennisbaan niet meer de meest geschikte plek voor hun zonen, vanwege de vele ruzies om geld. Het woord wedstrijd betekent immers: een strijd om een wedde (is som geld). Menig baan wordt omgebouwd tot theater, vanwege de fraaie akoestiek. De Franse revolutie, die nota bene op een tennisbaan begon, betekent bijna het einde van de tennissport in Europa.

Rubber, Sfairistikè en Lawn tennis
We moeten ruim 150 jaar wachten als de Engelse majoor Wingfield met een idee komt. Na de uitvinding van het vulkaniseren van rubber is het mogelijk stuiterende rubber ballen te maken. Hij ontwerpt een variant waarmee op een grasveld gespeeld kan worden en verzint merkwaardige spelregels en een even zozeer vreemde naam: het spel Sfairistikè is geboren. Iets dat al snel populairder dan het ouderwetse tennis zal worden.

Schermafbeelding 2018-02-28 om 18.08.36 Schermafbeelding 2018-02-28 om 18.06.09 Schermafbeelding 2018-02-28 om 18.09.18

Wingfields spel sloeg direct aan bij een aantal cricket- en crocketclubs, hoewel de spelregels op flinke kritiek kunnen rekenen. Elke club geeft er zijn eigen interpretatie aan, met als gevolg dat de afmetingen van het veld en de hoogte van het net overal verschillen. In 1877 wordt voor de eerste keer het fameuze toernooi Wimbledon georganiseerd op de grasbanen van de All England Crocket Club.

Garden Parties en Flirten
Iets dat het spel extra populair maakt, zijn de garden parties. Het dient als soort van katalysator bij het ontmoetingsproces tussen jongens en meisjes. Vluggertjes 1.0.
Op zo’n garden party neemt men in die tijd steevast een kleine houten kist met koperen handgrepen mee. In de kist: een viertal houten paaltjes, die twee aan twee in elkaar geschroefd kunnen worden, een net, rackets, lijnen, een oprolbaar meetlint met daarop de afbeelding en de dimensies van de uit te zetten baan – en de nieuw ontworpen ballen. Het is niet onredelijk om te denken dat de eerste Lawn tennis bal in Nederland geslagen moet zijn tussen 1876 en 1880, met als meest waarschijnlijke plaatsen, Rotterdam of Den Haag. De Engelsen nemen het immers mee naar het vaste land, en als eerste zijn de badplaatsen en kuuroorden aan de beurt.

Park de Bataaf
Het spel kent gretig aftrek. Er komen steeds meer tenniskisteigenaren. Deze moeten met een stel vrienden een plek vinden om een balletje te slaan. O.a. Park de Bataaf lijkt een geschikte plek. Nog lang niet altijd makkelijk; men moet een plek vinden waarop het spel gespeeld kan worden. Bij voorkeur een niet al te vruchtbaar vlak stuk land met afgegraasd gras, immers de grasmaaier is nog niet uitgevonden. Eenmaal de plek gevonden, duurt het een kwartier voordat de baan is uitgezet en het potje tennis kan beginnen.
In 1881 wordt er door de gemeente een vergunning verleent om in de boerderij op Park de Bataaf sterke drank te verkopen. Zullen dat de neutjes zijn die zo lekker smaken na een potje tennis? We weten het niet; De vroegste momenteel bekende berichten over tennissen in Den Haag zijn te vinden in het blad van Nederlandse Sport. Het betreft een aankondiging van een wedstrijd op 28 september 1886 op het terrein van de Bataafsche Boer tussen de Voorburgsche Lawn Tennis Club en de ’s Gravenhaagsche Lawn Tennis Club BWZ.

Schermafbeelding 2018-02-28 om 18.12.43 Schermafbeelding 2018-02-28 om 18.13.54
Lees onderaan de geschiedenis van Park de Bataaf voordat tennis arriveerde

In het Haags archief bevindt zich een brief uit 1888, die bewijst dat er reeds jarenlang getennist wordt op het terrein van de Bataafse Boer. Als het gemeentebestuur in dat jaar besluit de geimproviseerde uitspanning van de overleden voormalig veldwachter Heytveldt te herbestemmen, schrijft de scretaris van ene vereniging – geheten L.T.C. Fradama – een uitvoerig verzoek om te voorkomen dat er alleen een kinderspeeltuin zou komen, aangezien zijn club anders zonder tennisbaan zou komen te zitten.

Het gemeentebestuur hakt in 1889 de knoop door. De Haagsche Melkinrichting ‘De Sierkan’ verkrijgt een vergunning voor een uitspanning met speeltuin en zes cementbanen. Ook is er ruimte voor een waterpartij, waarin met kano’s en radarbootjes gevaren kan worden. Architect Westmaas ontwerpt het paviljoen, waarin, het zij in een uitgebreide versie, onze vereniging Thor de Bataaf dit jaar haar 90e verjaardag viert.
De lustrumdag op 16 juni, is slechts 8 dagen later, dan de openingsdag in 1889. (129 jaar eerder).
Toen geen 1 vereniging op het park, maar zeker een zestal clubs, met 15 tot 25 mensen.
Anno 2018 hebben we een kleine 1400 leden. 1400 leden die tennissen op het oudste nog bestaande tennispark van Nederland. Toch leuk om je daar bewust van te zijn. Het geeft de vereniging extra glans dat we in dit lustrumjaar zeker ook niet moeten vergeten.

________________________________________________________________________________
Voordat tennis naar Park de Bataaf kwam

Na een paar jaar gevlucht te zijn naar Frankrijk, settelt Patriot Willem Heytveldt zich weer in de Bataafsche Republiek. Hij laat zijn oog vallen op een stuk land aan de rand van de Scheveningse Bosjes en vraagt een vergunning aan om daar het land te ontginnen. Op 23 maart 1798 krijgt hij deze voor 25ha duingrond. Hij begint een ranch te bouwen; en gaat driftig aan de slag. Hij poot aardappelen en suikerbieten, zaait rogge, gerst en boekweit. Hij bouwt een eenvoudig houten huisje met een opgemetselde schoorsteen, die hij stookt met zelf gestoken turf. Met zijn zoon graaft hij een waterput, waarna hij voor wandelaars en jagers een theeschenkerij begint, die hij ‘De Bataaf’ noemt.
Er komt voor de kinderen een schommel en een wip en raakt in de omgeving steeds meer bekend onder de naam: De Bataafsche Boer. Zijn stuk grond loopt uiteindelijk tussen de Scheveningse Weg, het Westbroekpark en de Javastraat. Als de gemeente echter zelf grond nodig heeft, stellen ze hem aan als veldwachter. In 1820 overlijdt hij en wordt hij opgevolgd door zijn 6e kind, de 19-jarige Johan Carolus. In 1877, op het moment dat de concessie afloopt, overlijdt hij. De gemeente koopt de familie uit.
________________________________________________________________________________